Diş sıkma ve gece plağı

Diş sıkma nedir?

Bruksizm, dişlerin istem dışı sıkılması ya da birbirine sürtülmesidir. Gündüz de olabilir, uykuda da.

Uyku bruksizminde çiğneme kasları gece boyunca kısa ve tekrarlayan dönemlerde etkinleşir. Bu dönemlerin kuvveti, sıklığı ve toplam süresi kişiden kişiye değişir; yalnızca dişlerdeki aşınmaya bakılarak gecelik süre hesaplanamaz.

Normal çiğnemede dişler gün içinde toplamda yalnızca birkaç dakika temas eder. Diş sıkan kişilerde bu temas süresi artabilir; asıl yük, tek bir ısırmanın şiddetinden çok bu tekrarın birikmesinden doğar.

Nasıl anlaşılır?

• Sabahları çene kaslarında yorgunluk ya da ağrı
• Şakaklardan başlayan sabah baş ağrısı
• Ağzı açarken çenede ses (tıklama) ya da takılma
• Dişlerin kesici kenarlarında düzleşme, aşınma
• Soğuk-sıcak hassasiyetinin artması
• Tekrar tekrar kırılan ya da düşen dolgular
• Dişlerde ince çatlaklar
• Dişeti çekilmesi ve diş boyunlarında oyulma
• Yanak içinde ya da dilin kenarında diş izleri
• Uyanınca dişleri sıkılmış hâlde bulmak

Birkaçının bir arada olması güçlü bir işarettir. Kesin değerlendirme muayeneyle yapılır: aşınma örüntüsü, hangi dişlerin ne yönde temas ettiğini gösterir.

Neden olur?

Uyku bruksizminin tek ve kesin bir nedeni bilinmiyor. Aşağıdakiler ilişkili olabilen etkenlerdir — yani sıkmayla birlikte sık görülürler, ancak her birinin tek başına sebep olduğu kanıtlanmış değildir:

• Stres ve kaygı: En sık ilişkilendirilen etkendir. Yoğun dönemlerde sıkma artabilir.
• Uyku bölünmeleri ve uykuda solunum sorunları: Horlama ve uyku apnesi ile birlikte görülebilir.
• Uyarıcılar: Kafein, sigara ve alkol, özellikle akşam saatlerinde alındığında ilişkilendirilmiştir.
• Bazı ilaçlar: Kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin.

Kapanış uyumsuzluğu ayrı bir başlık. Taşkın bir dolgu ya da uyumsuz bir kaplama, o bölgede erken temas ve ağrı oluşturabilir; bu düzeltilmesi gereken bir durumdur. Ancak kapanış uyumsuzluğu uyku bruksizminin kanıtlanmış birincil nedeni değildir. Bu ayrımı yapıyoruz çünkü "kapanışını düzeltelim" gerekçesiyle yapılan geri dönüşü olmayan aşındırma işlemleri, sıkmayı çözmediği gibi kalıcı diş kaybına yol açabilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Diş sıkma yavaş ilerleyen ama biriken bir hasar oluşturur:

1. Önce mine aşınır; dişler kısalır ve gülüşte kesici kenarlar düzleşir.
2. Mine inceldikçe altındaki dentin açığa çıkar ve hassasiyet başlar.
3. Dişlerde çatlaklar oluşur; bir noktada kırılma gelir.
4. Dolgu ve kaplamalar tekrar tekrar kırılır.
5. Aşırı kuvvet dişi tutan dokuyu zorlar; dişeti çekilmesi ve diş sallanması eşlik edebilir.
6. Çene ekleminde ağrı, ses ve ağzı açmada kısıtlılık gelişebilir.

Kaybedilen mine geri gelmez. Bu yüzden amaç, oluşmuş hasarı onarmaktan çok yenisini engellemektir.

Gece plağı nasıl çalışır?

Gece plağı, ağız ölçünüze göre hazırlanan sert ya da yarı sert bir koruyucudur. Diş sıkmayı durdurmaz — bunu bilmek önemli. Yaptığı şey, kuvveti dişler yerine kendi üzerine almak ve alt-üst dişlerin doğrudan temasını engellemektir.

Plak, diş yüzeylerinin doğrudan temasını azaltarak aşınma ve restorasyon hasarı riskini sınırlamaya yardımcı olur. Kuvveti tamamen ortadan kaldırmaz ve diş sıkmayı durdurmaz; bu nedenle düzenli uyum ve aşınma kontrolü gerekir.

Plak, ağzınızdan alınan ölçüye göre hazırlanır. Hazır satılan, ısıtılıp ısırılan koruyucular kişiye özel değildir; kapanışı yanlış yönlendirdiklerinde yarardan çok zarar verebilirler. Bu nedenle plağın hekim tarafından hazırlanması ve ağızda uyumlanması gerekir.

Plak dışında neler yardımcı olur?

• Akşam saatlerinde kafeini azaltmak
• Uyku düzenini toparlamak
• Gün içinde dişlerin temas edip etmediğini fark etmeye çalışmak — dudaklar kapalı, dişler ayrık olmalıdır
• Çene kaslarına ılık kompres uygulamak
• Sert ve uzun süre çiğnenen yiyeceklerden (sakız dahil) belirli bir dönem uzak durmak
• Stres yoğunsa bu başlıkta destek almak

Kapanışta düzeltilebilir bir uyumsuzluk varsa hekiminiz bunu değerlendirir. Taşkın bir dolgu kenarı ya da uyumsuz bir kaplama bazen tek başına belirgin fark yaratır.

Aşınmış dişler onarılabilir mi?

Evet, ancak sıralama önemlidir. Önce kuvvetin kontrol altına alınması gerekir; aksi hâlde yapılan dolgu ya da kaplama da aynı kuvvetle kırılır.

Bu yüzden çoğu durumda önce koruyucu plak devreye alınır, kaslar yatıştıktan ve durum kararlı hâle geldikten sonra onarım planlanır. Aceleyle yapılan restorasyonlar genellikle kısa ömürlü olur.