Diş sıkma ve gece plağı

Diş sıkma nedir?

Bruksizm, dişlerin istem dışı sıkılması ya da birbirine sürtülmesidir. Gündüz de olabilir, uykuda da.

Uyku bruksizminde çiğneme kasları gece boyunca kısa ve tekrarlayan dönemlerde etkinleşir. Bu dönemlerin kuvveti, sıklığı ve toplam süresi kişiden kişiye değişir; yalnızca dişlerdeki aşınmaya bakılarak gecelik süre hesaplanamaz.

Normal çiğnemede dişler gün içinde toplamda yalnızca birkaç dakika temas eder. Diş sıkan kişilerde bu temas süresi artabilir; asıl yük, tek bir ısırmanın şiddetinden çok bu tekrarın birikmesinden doğar.

Nasıl anlaşılır?

• Sabahları çene kaslarında yorgunluk ya da ağrı
• Şakaklardan başlayan sabah baş ağrısı
• Ağzı açarken çenede ses (tıklama) ya da takılma
• Dişlerin kesici kenarlarında düzleşme, aşınma
• Soğuk-sıcak hassasiyetinin artması
• Tekrar tekrar kırılan ya da düşen dolgular
• Dişlerde ince çatlaklar
• Diş boyunlarında çentik ya da oyulma
• Yanak içinde ya da dilin kenarında diş izleri
• Uyanınca dişleri sıkılmış hâlde bulmak

Birkaçının bir arada olması güçlü bir işarettir. Kesin değerlendirme muayeneyle yapılır: aşınma örüntüsü, hangi dişlerin ne yönde temas ettiğini gösterir.

Neden olur?

Uyku bruksizminin tek ve kesin bir nedeni bilinmiyor. Aşağıdakiler ilişkili olabilen etkenlerdir — yani sıkmayla birlikte sık görülürler, ancak her birinin tek başına sebep olduğu kanıtlanmış değildir:

• Stres ve kaygı: En sık ilişkilendirilen etkendir. Yoğun dönemlerde sıkma artabilir.
• Uyku bölünmeleri ve uykuda solunum sorunları: Horlama ve uyku apnesi ile birlikte görülebilir.
• Uyarıcılar: Kafein, sigara ve alkol, özellikle akşam saatlerinde alındığında ilişkilendirilmiştir.
• Bazı ilaçlar: Kullandığınız ilaçları hekiminize bildirin.

Kapanış uyumsuzluğu ayrı bir başlık. Taşkın bir dolgu ya da uyumsuz bir kaplama, o bölgede erken temas ve ağrı oluşturabilir; bu düzeltilmesi gereken bir durumdur. Ancak kapanış uyumsuzluğu uyku bruksizminin kanıtlanmış birincil nedeni değildir. Bu ayrımı yapıyoruz çünkü "kapanışını düzeltelim" gerekçesiyle yapılan geri dönüşü olmayan aşındırma işlemleri, sıkmayı çözmediği gibi kalıcı diş kaybına yol açabilir.

Tedavi edilmezse ne olur?

Diş sıkma yavaş ilerleyen ama biriken bir hasar oluşturur:

1. Önce mine aşınır; dişler kısalır ve gülüşte kesici kenarlar düzleşir.
2. Mine inceldikçe altındaki dentin açığa çıkar ve hassasiyet başlar.
3. Dişlerde çatlaklar oluşur; bir noktada kırılma gelir.
4. Dolgu ve kaplamalar tekrar tekrar kırılır.
5. Aşırı kuvvet dişi tutan dokuyu zorlayabilir; bazı dişlerde sallanma hissi eşlik edebilir. Dişeti çekilmesinin nedeni olduğu ise gösterilmiş değildir (dişeti çekilmesi).
6. Çene ekleminde ağrı, ses ve ağzı açmada kısıtlılık gelişebilir.

Kaybedilen mine geri gelmez. Bu yüzden amaç, oluşmuş hasarı onarmaktan çok yenisini engellemektir.

Gece plağı nasıl çalışır?

Gece plağı, ağız ölçünüze göre hazırlanan sert ya da yarı sert bir koruyucudur. Diş yüzeylerinin doğrudan temasını azaltır ve kuvvetin daha geniş bir alana dağılmasına yardımcı olur; böylece aşınma ve restorasyon hasarı riskini sınırlamaya yardımcı olur.

Diş sıkmayı ya da dişlere iletilen kuvveti tamamen ortadan kaldırmaz. Plak dişlerin üzerinde durur, yani yük yine dişler ve destek dokular üzerinden iletilir. Bu nedenle düzenli uyum ve aşınma kontrolü gerekir.

Plak, ağzınızdan alınan ölçüye göre hazırlanır. Hazır satılan, ısıtılıp ısırılan koruyucular kişiye özel değildir; kapanışı yanlış yönlendirdiklerinde yarardan çok zarar verebilirler. Bu nedenle plağın hekim tarafından hazırlanması ve ağızda uyumlanması gerekir.

Gece plağı ile şeffaf plak aynı şey değildir: gece plağı dişleri temastan korumak için geceleri takılır, şeffaf plak ise dişleri hareket ettirmeye yönelik ortodontik bir tedavidir.

Plak dışında neler yardımcı olur?

• Akşam saatlerinde kafeini azaltmak
• Uyku düzenini toparlamak
• Gün içinde dişlerin temas edip etmediğini fark etmeye çalışmak — dudaklar kapalı, dişler ayrık olmalıdır
• Çene kaslarına ılık kompres uygulamak
• Sert ve uzun süre çiğnenen yiyeceklerden (sakız dahil) belirli bir dönem uzak durmak
• Stres yoğunsa bu başlıkta destek almak

Kapanışta düzeltilebilir bir uyumsuzluk varsa hekiminiz bunu değerlendirir. Taşkın bir dolgu kenarı ya da uyumsuz bir kaplama bazen tek başına belirgin fark yaratır.

Aşınmış dişler onarılabilir mi?

Evet, ancak sıralama önemlidir. Önce kuvvetin kontrol altına alınması gerekir; aksi hâlde yapılan dolgu ya da kaplama da aynı kuvvetle kırılır.

Bu yüzden çoğu durumda önce koruyucu plak devreye alınır, kaslar yatıştıktan ve durum kararlı hâle geldikten sonra onarım planlanır. Aceleyle yapılan restorasyonlar genellikle kısa ömürlü olur.

Sık sorulanlar

"Gece plağı diş sıkmayı tamamen bitirir mi?" Hayır. Plak sıkma alışkanlığını ortadan kaldırmaz; dişlerin doğrudan temasını azaltarak diş aşınması ve restorasyon hasarını sınırlamaya yardımcı olur. Çene eklemi aşınmasını önlediği ya da kas ve eklem yakınmalarını herkeste düzelttiği söylenemez. Kullanırken yeni bir ağrı ya da kapanış değişikliği olursa kullanmayı bırakın ve kliniği arayın. Stres ve uyku düzeni gibi etkenler ayrıca ele alınır.

"Eczaneden hazır plak alsam olur mu?" Ağza tam oturmayan bir plak dişleri hareket ettirebilir ve çene eklemini zorlayabilir. Plağın ölçü alınarak hazırlanması bu yüzden önemlidir.

"Sabah çenem ağrıyor ama gece sıktığımı fark etmiyorum." Sıkma çoğu zaman uykuda ve farkında olmadan olur. Aşınma izleri, çene kaslarındaki hassasiyet ve kırılan dolgular muayenede değerlendirilir.

"Diş plağı ile gece plağı aynı şey mi?" Halk arasında diş plağı denince çoğunlukla burada anlatılan gece plağı kastedilir: diş sıkma ve gıcırdatmada dişleri aşınmadan korumak için gece takılan koruyucu. Aynı kelime bazen dişleri hareket ettirmek için kullanılan şeffaf plağı da anlatır; ikisi farklı işler yapar. Üçüncü bir kullanım ise diş yüzeyinde biriken bakteri plağıdır — o bir aygıt değil, temizlenmesi gereken bir birikimdir.

Kaynaklar