Diş apsesi nedir, neden ertelenmemeli?

Diş apsesi nedir?

Apse ağızda başlıca iki yerde görülür: dişin kök ucunda ya da diş ile dişeti arasındaki cepte. İkisinde de biriken şey aynıdır — irin (cerahat).

Anlaşılması gereken ayrım şudur: irin, enfeksiyonun kendisi değil sonucudur. Kaynak — ölmüş bir diş özü, kırık bir kök ya da ilerlemiş bir dişeti cebi — yerinde durduğu sürece, basınç boşalsa ve ağrı geçse bile tablo geri döner. Diş apsesi bu yüzden kendiliğinden geçmez.

Nasıl anlaşılır?

Belirtiler kişiden kişiye değişir, hepsi bir arada görülmeyebilir:

• Sürekli, zonklayan ağrı. Genellikle kulağa, çeneye ya da şakağa vurur, geceleri artar.
• Dişte "uzamış" hissi. Diş, kapanışta önce temas ediyormuş gibi gelir; üzerine bastırınca ağrır.
• Dişetinde şişlik ya da yumuşak, dokununca acıyan bir kabarcık.
• Yüzde ya da yanakta şişlik.
• Ağızda kötü tat, kötü koku. Apse kendiliğinden boşalırsa aniden tuzlu-acımsı bir sıvı gelebilir.
• Ateş, halsizlik, boyunda ele gelen şişlik.
• Sıcakla artan, soğukla bir miktar hafifleyen ağrı.

Ağrı geçtiyse iyileşmiş midir?

Hayır — ve bu, en sık yapılan yanlış değerlendirmedir. Apse kendiliğinden boşaldığında (dişetinde açılan küçük bir kanaldan akarak) basınç düşer ve ağrı büyük ölçüde geçer. Hasta iyileştiğini düşünür.

Oysa enfeksiyonun kaynağı yerinde durmaktadır. Boşalma yalnızca basıncı azaltmıştır. Bu sessiz dönemde enfeksiyon çene kemiğinde ilerlemeye devam eder, kemik erimesine yol açar ve er ya da geç daha ağır bir tabloyla döner.

Antibiyotik tek başına yeterli midir?

Genellikle hayır. Antibiyotik yayılan enfeksiyonu baskılamaya yardımcı olur ama apsenin kaynağını ortadan kaldırmaz. Kaynak; ölmüş bir diş özü, kırık bir kök ya da ilerlemiş bir dişeti cebi olabilir. Bunlar temizlenmedikçe antibiyotik bittiğinde tablo geri döner.

Ayrıca elde kalan ya da başkasına yazılmış antibiyotiği kendi kararınızla kullanmak iki soruna yol açar: belirtileri maskeleyerek tanıyı geciktirir ve direnç gelişimine katkıda bulunur. Antibiyotik gerekip gerekmediğine muayene sonrası karar verilir.

Kliniğe gelene kadar ne yapabilirsiniz?

• Dışarıdan soğuk uygulayın. Yanağın dışına, beze sarılı buz; 15 dakika uygula, 15 dakika ara ver.
• Başınızı yüksekte tutun.
• Ilık tuzlu suyla nazikçe çalkalayın (bir bardak ılık suya yarım çay kaşığı tuz). Kuvvetli gargara yapmayın.
• Ağrı kesici kullanacaksanız daha önce hekiminizin uygun gördüğü ilacı önerilen dozda kullanın.

Tedavide ne yapılır?

Önce muayene ve röntgenle kaynağın hangi diş olduğu ve enfeksiyonun ne kadar yayıldığı belirlenir. Sonrasında iki şey birlikte yürür: birikmiş irinin boşaltılması ve kaynağın ortadan kaldırılması.

Kaynağa yönelik tedavi, dişin durumuna göre değişir: çoğu olguda kanal tedavisiyle diş yerinde tutulabilir; kurtarılamayacak kadar harap olmuş dişlerde çekim gündeme gelir. Dişeti kaynaklı apselerde cep temizliği yapılır. Yayılım varsa buna antibiyotik eklenir.

Gece başvuran hastalarda önceliğimiz ağrının giderilmesi ve enfeksiyonun kontrol altına alınmasıdır; kalıcı tedavi için gündüz bir randevu planlanabilir.

Riski artıran durumlar

Şeker hastalığı, bağışıklık sistemini baskılayan ilaç kullanımı, kemoterapi öyküsü ve sigara, enfeksiyonun daha hızlı yayılmasına zemin hazırlar. Bu durumlardan biri sizde varsa apseyi hiç geciktirmeyin ve başvururken mutlaka belirtin.

Kalp kapak hastalığı, protez kapak ya da eklem protezi olanlarda işlem öncesi ek önlem gerekebilir; bu bilgiyi de paylaşın.

Sık sorulanlar

"Diş apsesi nedir?" Apse, diş ya da dişeti kaynaklı bir enfeksiyonun sonucunda irin birikmesidir. Kendiliğinden geçmez ve bulunduğu yerde kalmaz; bu yüzden diş hekimliğinde ertelenmemesi gereken durumların başında gelir.

"Diş apsesine ne iyi gelir?" Kliniğe gelene kadar dışarıdan soğuk uygulama, başı yüksekte tutmak ve ılık tuzlu suyla nazikçe çalkalamak rahatlatabilir. Bunların hiçbiri tedavi değildir; apsenin kaynağı ortadan kaldırılmadan geçmez. Sıcak uygulamayın, şişliği patlatmaya ya da sıkmaya çalışmayın, ağrı kesici tableti dişin üzerine koymayın.

"Diş apsesinde ne yapılır?" Tedavi iki koldan birlikte yürür: birikmiş irinin boşaltılması ve kaynağın ortadan kaldırılması. Kaynağa yönelik tedavi dişin durumuna göre değişir — çoğu olguda kanal tedavisiyle diş yerinde tutulabilir, kurtarılamayacak kadar harap olmuş dişlerde çekim gündeme gelir, dişeti kaynaklı apselerde cep temizliği yapılır. Ayrıntısı tedavide ne yapılır bölümünde.

"Apse kendiliğinden patladı, geçti mi?" Hayır. Boşalma geçici rahatlama sağlar ama enfeksiyon kaynağı yerinde durur ve tekrarlar. Tedavi edilmesi gerekir.

"Antibiyotik alsam yeter mi?" Antibiyotik tek başına kaynağı ortadan kaldırmaz; asıl tedavi enfeksiyonun kaynağına yöneliktir. İlaç kullanımına hekiminiz karar verir.

"Şişlik yüzüme yayıldı, bekleyebilir miyim?" Hayır. Göze ya da boyuna yayılan şişlik, nefes veya yutma güçlüğü, bilinç bulanıklığı — bunlardan herhangi biri tek başına acil durumdur: 112'yi arayın. Bu belirtiler yokken yüksek ateş ve belirgin halsizlik varsa da aynı gün değerlendirilmeniz gerekir; kliniği arayın ya da acile başvurun.

Kaynaklar